Sütün İnsan Beslenmesindeki Önemi

-A A +A

 

 

1-Sütün Besin Değeri:

İnek sütünün %87,5’u Su,  % 3,4’ü Protein,  % 3,5-%4’ü Yağ, %4,7’si Laktoz(süt şekeri), %0,75 Mineral maddeler, %0,35 Vitaminlerdir.

100 gr sütün enerji ve besin değerleri

                                               Yağlı       Yarım yağlı       Yağsız

Su (g)                                     87,9      89,2                       90,8

Enerji(kcal)                            61          50                          35

Protein (g)                             3,3          3,3                         3,4

Yağ(g)                                   3,3          1,9,                        0,2

Karbonhidrat(g)                   4,7          4,8                         4,9

Kül(g)                                  0,7          0,7                         0,8

Kalsiyum(mg)                     119          122                        123

Demir(mg)                          0,1            0,1                         0,0

Fosfor(mg)                          93            95                          101

Potasyum (mg)                   152          154                        166

Sodyum(mg)                       49            50                          52

Vit. A ve Karoten(IU)        126          205                        204

Tiamin            (mg)            0,04         0,04                       0,04

Riboflavin(mg)                  0,16         0,17                       0,14

Niasin (mg)                        0,1            0,1                         0,1

Vit.C (mg)                           1               1                            1

 

a-Süt Proteini: Süt proteininin biyolojik değeri bitkisel proteinlere göre daha yüksek olduğu için vücut daha iyi yararlanır. Hücre ve dokular için gereklidir. Büyüme ve gelişme için gereklidir. Saç ve tırnaklar için önemlidir. Kasların kasılmasına yardımcı olur. Vücutta ödem yapan sıvıların toplanmasını önleyici etki gösterir. Süt proteininde 23 adet amino asit bulunmakta olup bunların büyük kısmı“esansiyel (yani dışarıdan alınması gereken amino asitler)dir.

Süt proteini kaliteli bir proteindir. Sütte bulunan proteinler yaşam için gerekli bütün aminoasitleri içerir.Anne sütünde” linoleik asit” vardır.

Anne sütünde albumin ve globulin adlı proteinler vardır.

Hayvan sütündeki proteinlerin %85’i kazeindir.

Tahıllar bir aminoasit olan “lisin” bakımından fakir, süt ise zengindir. Beraber yenirse aminoasit dengesizliği giderilmiş olur.

b- Sütte bulunan mineral maddeler: Sütte kalsiyum ve fosfor bulunur. Kalsiyum ve fosfor bütün kemiklerde bulunur. 30 yaşlarına kadar süt ve süt ürünleri tüketildiği zaman alınan kalsiyum sayesinde kemik yoğunluğu artmaktadır. Daha sonra kemik yoğunluğu artmamakta azalması geciktirilmektedir. Çocukluk ve gençlik yıllarında alınan süt içindeki kalsiyumun ömür boyu faydası görülmektedir.

Hamilelik ve emzirme dönemlerinde kalsiyum eksik alınırsa ileri de “osteomalacia” ve“osteoprosis” gibi kemik hastalıkları oluşabilmektedir. 

Sütte demir az, kalsiyum ve fosfor fazladır. Sütte bulunan kalsiyum, fosfor ve florkemik ve dişlerin yapı taşıdır.

Kalsiyum ve fosfor tuzları bol bulunur. Bir bardak süt ile 25 mg kalsiyum alınır.

c-Süt yağı: Süt yağı enerji verir. Yağda eriyen vitaminlerin (A,D,E,K) taşınmasını ve emilimini sağlar. Laktozun kullanımı için gereklidir. Sütteki fosfolipidler beyin ve sinir hücreleri için gereklidir. Doymamış yağ asitlerini içerdiği için beslenmede önemlidir. Sütün içerdiği kolesterol miktarı normal tüketimde zararlı değildir.

Süt yağı midede küçük ve yumuşak pıhtı oluşturur. Bu nedenle sindirimi çok kolaydır.

d-Sütte bulunan Vitaminler: Vitaminler büyüme için gereklidir. Sütte bulunan A ve D vitaminleri süt yağına bağlı olarak bulunur. Yağı alınırsa bu vitaminler de kayba uğrar. Süt suda eriyen ve yağda eriyen vitaminleri içerir. B12, C,A,D,E,K vitaminleri bulunur. Sütte tiamin, folik asit, B6 ve B12 vitaminleri de bulunur.

Deri, göz sağlığı ve zeka gelişimi için önemli olan B2(riboflavin) sütte bulunmaktadır. Sütte bulunan riboflavin sıcaklığa dayanıklıdır. Ancak güneş ışığında kayba uğrar.

e-Laktoz(süt şekeri):  Doğada sadece sütte vardır. Enerji sağlar. Sütte bulunan laktoz, beyin ve sinir doklarının oluşunda rol oynar. Laktozun hidrolizi sonucu laktik asit oluşur. Laktik asit bağırsaklardaki istenmeyen mikroorganizmaların gelişimini inhibe eder. Bağırsak florasını geliştirir. Laktoz, kalsiyum ve fosforun vücuttaki faydalanmasını artırır. Bu da bebeklerin beslenmesi, kemik ve dişler için faydalıdır. Laktoz toleransı gösterenler fermente süt ürünlerini tüketmelidir.

İnek sütünde bulunan karbonhidrat laktozdur. İnek sütünde laktoz % 4,7 oranındadır.

Laktoz midede olması istenen faydalı bakterilerin oluşmasını sağlar. Laktoz, kalsiyum, mağnezyum ve fosfor gibi minerallerin emilimini kolaylaştırır.

Bu nedenle süt devamlı ve düzenli bir şekilde tüketilirse daha faydalı olur. Mide ve bağırsaklarda oluşan faydalı bakterilerin oluşturduğu ortam sürekli olur. Beslenme de daha düzenli olur. Süt ülser tedavisinde ve kemik erimesinde kullanılır.

 

2-Sütün İnsan Beslenmesindeki Yeri:

Anne sütü yeni doğan çocuklar için en önemli besin kaynağıdır.

Aldığımız gıdaların çoğu ihtiyaç duyduğumuz besinlerin bir kısmını içerirken, anne sütü canlı organizma için gerekli bütün besinleri içerir. Yani anne sütü tam bir besindir.

Anne sütündeki protein ve demirin kullanımı iyidir, sindirimi kolaydır ve tuz az olduğu için böbrekleri yormaz.

Ayrıca büyüme faktörü ve çocuğu enfeksiyonlara karşı koruyucu bağışıklık maddeleri vardır.

Alerji yapmaz. Obezitenin önlenmesinde önemlidir. Anneyi meme kanserine karşı korur. Çocuğu pişik ve egzamaya karşı korur.

Anne ve çocuk arasındaki ruhsal bağlantı için önemlidir.

İlk 6 ay mutlaka anne sütü verilmeli sonra ek gıdalara geçilmelidir. 2 yaşına kadar devam edilmelidir.

Süt; yaşlılar, çocuklar, hamileler, çocuğunu emziren anneler için önemli bir gıdadır.

Süt, çocukların hem fiziksel hem de zihinsel yapısının gelişmesine katkıda bulunur.

İnek sütü ve süt ürünleri beslenmemizde önemli bir yer tutar.

6 yaşındaki bir çocuk günde 2 bardak süt içerse, günlük kalsiyum, fosfor, Bve B12 vitamin ihtiyacının tamamını ve günlük protein ihtiyacının 2/3’ ünü karşılar.

Çocuklar ve yaşlılar için süt ve ürünlerinin önemi fazladır. 

Her yaşta gereği kadar süt ve süt ürünü alınmalıdır. Süt yavaş emilir. Bu bağırsaklarda biotin, riboflavin ve folik asidi sentezleyen bakterilerin oluşmasını sağlar.

Süt 5 dakika kaynatıldıktan sonra buzdolabında muhafaza edilmelidir.

Süt ve süt ürünleri yüksek ısıda çabuk bozulan, içindeki besini çabuk kaybeden bir gıdadır. Bu nedenle soğuk zincirde depolanmalıdır. Sütler sağılınca hemen (+4 +6) derecelere kadar soğutulmalıdır. Ambalajlama tekniğine uygun olmalıdır.

Üretimi sağlık kurallarına uygun olmalı, çiğ sütlerde salmonella, listeria, E.coli, Staphylococus aureus, brucella gibi primer patojenler bulunabilir. Bu patojenler ishalden ölüme kadar değişik hastalıkların meydana gelmesine sebep olabilir.

Soğutulmazsa mikroplar hızla ürer. Kaynatılınca bu mikropların bir kısmı ölür. Ancak hepsi ölmez. Mikroplar kaynatılarak ölse bile, Staphylococus aureus toksinleri temizlenmez. Bu nedenle soğuk zinciri içinde sunulmayan sütler satın alınmamalıdır.

Endüstride kullanılan UHT sütler laboratuar şartlarında denetlendiğinden bu sütlerde bu mikropların olma ihtimali yok denecek kadar azdır.

Evde süzdüğümüz tülbent mikrop taşır. İyi yıkanmayan pet şişeler mikrop taşır. Bunlar kaynar su ve deterjanla iyice yıkandıktan sonra kullanılmalıdır. Isıl işlem geçirmemiş sokakta satılan sütü değil, pastörize süt ve UHT süt içmelidir.

Öğrenciler sınav öncesi ve sınav sırasında mikroplu ve bozuk gıda yememeye dikkat etmelidir.

Süt ve süt ürünleri sağlıklı büyüme ve birçok hastalığın iyileşmesinde etkilidir.

Doğal halini bozacak katkı maddeleri katılması sağlık kurullarınca ciddi bir şekilde denetlenmelidir. 

Kişi başına tüketilen süt miktarı Avrupa ülkelerinde 60-170 lt iken Türkiye de 4-5 lt gibi düşüktür.  Sütün besleyici değerinin tam olarak anlaşılamamış olması ve süt içme alışkanlığının olmaması nedeniyle düşüktür. Süt çocuklar ve yetişkinler için de gereklidir.

1 günde tüketilmesi gereken süt miktarı.

Bebekler: 750 gr                              Çocuklar: 300-350 gr

Gençler: 350 gr                                Yetişkinler-Yaşlılar= 250-400 mg

Hamile-emzikli kadınlar: 500 gr

Sokak sütü: Süt çabuk bozulan bir gıdadır. Sokak sütü satıcıları bunu önlemek için karbonat ve soda katılmakta, yağı alınarak su katılmaktadır. Sütte soğuk zincir olmalıdır. Sokak sütleri bu zincir kurulamadı için bakteri miktarı artmakta ve ısı ile yok edilemeyen toksinler oluşmaktadır. Mahalle arasında açıkta satılan bir sütün yaz aylarında bozulmadan satılabilmesinin şartı kimyasal madde katmaktır. Bu da sağlığımıza olumsuz etki eder. Kullanılan kimyasal maddelerden “hidrojen peroksit” kaynatma sırasında parçalanmadığından kanserojen madde özelliği taşımaktadır. Bir de bu kişilerin eğitimsiz olması nedeniyle bu tür maddeleri genellikle fazla kattıkları gözlenmiştir. Yani fazla kanserojen madde alınmış olur. Çiğ süt ve mikroplu süt ishal sebebidir. Avrupa’da çiğ sütteki toplam bakteri sayısına göre işleme ye müsaade edilmektedir. Ülkemizde de bu yönde hızla kanunlar çıkarılmaktadır.

Pastörize ve uzun ömürlü süt: İşlenmiş sütler fabrikada süzülür, yabancı maddelerden temizlenir. İstenmeyen kokular alınır, standardizasyon ve homojenize işlemlerinden geçirilir. Pastörize sütler kaynama derecesinin altındaki bir sıcaklıkta hastalık yapan mikroplardan arındırılmış içme sütüdür. Soğukta muhafaza edilir ve dayanma süresi 2 gündür.

Uzun ömürlü sütler ise özel bir teknolojik işlemle 135-155 derecede 2-4 saniye tutularak içlerinde sütün bozulmasına sebep olan ve hastalık yapan bütün etmenlerin tümü imha edilmiş içme sütüdür. Sütler daima buzdolabında muhafaza edilmelidir.

Kaynak: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Koruma Kontrol Genel Müdürlüğü

Kategori: 

Etiketler: 

Yeni yorum ekle

Yayın Tarihi : 29.10.2016 - 13:49 -523-
Bu sayfayı paylaşın :