"İlk Müslüman Türk Devletleri" İsimli Eserden Özetle: GAZNELİLER
MAKALE
Paylaş
30.10.2023 14:43
1 yorum
1.490 okunma
Durdu Şahin

Tarihçi M. Çağatay Uluçay Usta Tarafından Yazılan 

Gazne devleti, Afganistan'da Alp Tegin isimli bir Türk komutan tarafından kuruldu. Genç yaşta  Samanoğulları ordusunda önemli başarılara ulaşmıştı.

Samanoğlu 1. Abdulmelik zamanında  hemen hemen bütün idare ondaydı. Neredeyse bütün işlerde A. Tekin komutana danışılıyordu. 1. Abdulmelik bu durumu kıskandı ve onu Horasan valiliğine tayin eyledi. 1. Abdulmelik komutanı Horasan valiliğine tayin eylemekle kendince devletin yüksek memurlarını bu Türk komutanın etkisinden kurtardığına inanıyordu.

Lakin bir müddet sonra 1. Abdulmelik vefat eyledi. Onun görevi Mansur bin Nuh'a kaldı. Mansur bin Nuh  A. Tegin ile anlaşamadığından bilahare  A. Tegin'i valilikten uzaklaştırdı. Türk komutan Belh'e ulaştı ve daha sonra Mansur bin Nuh'un  ordusunu yendi. 4000 kadar savaşçısıyla Afganistan'daki yerlileri yendi. Gazne şehrinin fethini gerçekkeştirdi. Bu şehri kendisine başşehir eyledi. 962 yılında Gazne ya da Gazneliler Devletini kurdu. A. Tegin'in vefat eylemesinden sonra oğlu aynı görevi deruhte eylediyse de önemli bir başarıya ulaşamadı.

Bu sebeple idare önce Türk komutanlarından Bilge Tekin, ondan sonra  Sebük Tekin ve daha sonra da Sebük Tekin'in mahdumu Mahmud tarafından bir hayli kuvvetlendi. Özellikle Sultan Mahmud'un 997 yılında tahta geçmesinin ikinci senesinde Samanoğulları devleti Karahanlılar tarafından 999 yılında tarihten silinince Sultan Mahmud bütünüyle hakimiyetini pekiştirdi. Karahanlılarla akrabalık kurdu. Kuzeyden Hint seferlerini gerçekleştirdi. Sultan Mahmud'un seferleriyle Müslümanlık Ganj nehri kıyılarına kadar ulaştı. Gazneli Mahmut Hindistan'ın zengin  altın ve mücevheratını da  Gazne'ye kazandırdı. Bu para Gazne'nin imar ve inşasında fevkalade güzel değerlendirildi. Gazne'yi ve Gazne devletini bir hayli geliştiren, Hindistan'da İslâmın tanınıp kuvvetlenmesini başaran Gazneli Sultan Mahmud  Gazne'de bir hastalık sebebiyle 1030 yılında rahmet-i Rahman'a kavuştu.

Gazneli Mahmut sağlığında çok kuvvetli bir imparatorluk kurmuştu. Bu imparatorluğun batısında Horasan ve Irak-ı Acem, kuzeyinde Maveraünnehr'in bir kısmı ve Toharistan, güneyinde Sicistan, Zemindavar ve doğuda Pencap ve Sind'in bir kısmı vardı. Bugünkü adıyla  Afganlılar da onun buyruğuna tabii idiler.

İslâm dünyasında Sultan Mahmud'un büyük bir şöhret kazanmasının birinci sebebi Hint seferleridir. Hindistan'ı kuzeyden kuşatan aşılması zor dağları aşan buradan İndus Vadisi'ne yönelip fetihleri başarmak pek o kadar kolay bir şey değildi. Sultan Mahmud bu fetihleri bihakkın  başarmış, raca ve mihraceleri yenerek Hindistan'ın kuzeyini imparatorluğuna bağlamıştı. Sultan Mahmud'un Hindistan'daki başarıları, çağımızda Pakistan devletinin kurulmasını da sağlamıştır ve Sultan Mahmud aynı zamanda Türkler arasında ilk defa "Sultan" unvanıyla tanınıp bilinen bir hükümdardır.

Zamanında Türk soyundan birçok şairler yetişti. Gazneli Sultan Mahmud, şairlere ve bilginlere saygı gösterir, onları korurdu. Bunlardan birisi de ünlü şair Firdevsî'ydi. Firdevsî, Sultan Mahmud için meşhur Şehname'yi yazmıştır.

Sultan Mahmud'un oğlu Sultan Mesud da bilgin bir kişiliğe sahipti ve şairleri çok severdi. Bunların en ünlüsü bilgin  Ebu Reyhan el - Birûni idi. Bu değerli bilgin, ünlü eserlerinden bazılarını da Sultan Mesud adına yazmıştı. Sultan Mesud da babası Sultan Mahmud gibi Gazne'ye görkemli eserler kazandırdı. Bunlardan bilhassa Gazne  Sarayı çok meşhurdur. Görenlerin gözlerini kamaştırmıştır.

Gaznelilerin başşehri Gazne, Sultan Mahmud ve oğlu Sultan Mesud zamanında İslâm dünyasının kültür ve sanat bakımından  en önemli şehirlerinden birisi hüviyetine ulaşmıştı. Sultan Mahmud ve Sultan Mesud'un Gazne'ye ulaştırdıkları hazineler bu şehir için harcanmış, Gazne şehri Saraylar, camiler mescitler ve medreselerle süslenmiştir.

Gazneliler zamanından kalan mimarlık eserleri arasında en meşhurları Suldan Mahmud ve Sultan Mesud'un ülkeye kazandırdığı Zafer kuleleridir.

İlk hallerindeki yükseklikleri 40-45 metreyi bulan kulelerin bugün 8 köşeli Yıldız şemasına göre yapılmış olan alt kısımları (20 metre yükseklikte) halen ayaktadırlar. Kulelerin üzerinde sultanların adlarını ve unvanlarını gösteren kufi yazılı Kitabe bulunmaktadır.

Bundan başka Gazneliler Hindistan'ın Müslümanlığa ulaşmalarını sağlamışlar, Müslümanlığı kuvvetlendirmek için de burada pek çok cami, mescit ve medreseyi medeniyetimize kazandırarak mimarlığın fevkalade gelişmesini sağlamışlardı.

Türk ve İslâm dünyasına güzellikler adına  fevkalade eserler kazanadıran, birbirinden kıymetli yaşayış ve düşünüş örnekleri hediye eyleyen Gazne devleti 1191 yılında sona erdi.

Askerinden komutanına, komutanından imparatoruna, devlet adamlarından kültür adamları ve bilginlerine kadar ilk müslüman Türk devletlerinden Gazne devletinin cümle mensuplarına Allah rahmet eylesin.

Özetleyen: Durdu ŞAHİN

 

 

Yorum Ekle
Adınız :
Başlık :
Yorumunuz :

Dikkat! Suç teşkiledecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Toplam 1 yorum yapıldı
Gazneliler
Teşekkür ederim saygı değer hocam geçmişimizi hatırlamamıza vesile oldunuz sağolunuz.
Yorum Ekleyen: İsmail Uygun     1.11.2023 12:28:03

sanalbasin.com üyesidir

ANA HABER GAZETE
www.anahaberyorum.com
İşin Doğrusu Burada...
İLETİŞİM BİLGİLERİMİZ
BAĞLANTILAR
KISAYOLLAR
anahaberyorum@hotmail.com
0312 230 56 17
0312 230 56 18
Strazburg Caddesi No:44/10 Sıhhiye/Çankaya/ANKARA
Anadolu Eğitim Kültür ve Bilim Vakfı
Anadolu Ay Yayınları
Ayizi Dergisi
Aliya İzzetbegoviç'i
Tanıma ve Tanıtma Etkinlikleri
Ana Sayfa
Yazarlarımız
İletişim
Künye
Web TV
Fotoğraf Galerisi
© 2022    www.anahaberyorum.com          Tasarım ve Programlama: Dr.Murat Kaya