Tarih boyunca farklı milletlerin yönettiği İran’da dış politika fazla değişmemiştir. Daha önce imzaladıkları antlaşmaları gerektiğinde önemsiz hâle getirip rakip milletlerin dengeleyici güçlerini birbirlerine karşı kullanan, sabırla müzakereleri uzatıp zaman kazanan, böylece karşısındaki muhatabını ikrah ettirerek meseleleri kendi lehine çözmeye çalışan bir dış politika anlayışı tarihten günümüze kadar gelmiştir.

Yıllardan beri ABD tehdidi altında olan İran zaman zaman bütün dünyayı şaşırtan dış politika hamleleri yapar. Bütün Ortadoğu, Amerika İran'a saldırmasın diye uğraşırken İran bu çabaların açtığı pencereyi kullanarak zaman kazanır ve iyi niyetli arabulucuları devre dışı bırakıp direkt Amerikalılarla anlaşır.

İran'ın dış politikasını inceleyen ABD'li stratejistlere göre İran'la müzakere iyi niyetle değil, iyi tasarımla yönetilebilir. Müzakerecilerin görevi güven üretmek değil, kurnazlığa minimum alan açacak bir mimari oluşturmak olmalıdır. Aslında bu taktikler yeni değildir. Tarih boyunca farklı milletlerin yönettiği İran'da dış politika fazla değişmemiştir. Tufan Gündüz'ün İran'la ilgili çalışmaları ve "The Cambridge History of Iran"da bu konuda teferruatlı bilgi bulunur.

Hollandalı elçiler.

BASRA KÖRFEZİ MÜCADELESİ

1587'de tahta çıkan Şah Abbas zamanında İran güçlenmeye başladı. Safevi hükümdarı, 1603-1629 arasında ülkesini dünya ticaretinin merkezlerinden birisi hâline getirmeye ve Osmanlıları ekonomik açıdan çökertmeye uğraştı. Şah, bu sıralarda Hint ticaretinde Portekiz ve İspanyolların yerini almaya başlayan İngilizler ve Hollandalılara bazı imtiyazlar vererek doğrudan doğruya İran'a yönlendirmek istedi.

İran'ın bu dönemdeki politikası, Basra Körfezi'ne hâkim olup ticaret yollarını Osmanlı'dan uzaklaştırmaktı. Allahverdi Han, 1602'de Bahreyn'i ele geçirmişti. Portekizliler, Mayıs 1621'de Kişm Adası'nı işgal ederek burada bir kale kurdular. Bu ada 1552'de Piri Reis tarafından ele geçirildiyse de Osmanlı hâkimiyeti uzun olmamıştı. Safevi komutanı İmam Kulu Han, Kişm'i ablukaya aldı. İran yönetimi, ayrıca bölgeye gelen İngilizlerle işbirliği yaparak Kişm Adası'nı Portekizlilerden geri almaya çalıştı.