ADI KERB KENDİ BELÂ: TARAF OLMANIN AHLÂKI ÜZERİNE
MAKALE
Paylaş
16.11.2026 07:17
166 okunma
Dr. Osman Arslan

Bazı hadiseler vardır ki tarihte kalmaz, zaman üstünde yürüyüşüne devam eder. Adeta her nesli yeniden içine çeker ve bir daha imtihan eder. Kerbelâ da ruhumuzda böyle derin bir yaradır. Hicrî 61 yılının Muharrem ayında Irak çölünde yaşanmıştır ama orada kalmamıştır: Hak ile kuvvet, sadakat ile menfaat, vicdan ile itaat, hürriyet ile zillet ne zaman, hangi sahnede karşı karşıya gelse bir kez daha yaşanır o imtihan. Çöl sıcağı bir soru karşımıza çıkar ve yakamıza yapışıp o terletici soruyu sorar: Hangi taraftasın?

Minberden İnen Dede

Hüseyin, milâdî 10 Ocak 626 tarihinde Medine’de doğdu. Babası Ali, annesi Fâtıma idi. Allah Resulü’nün evinde büyüyen, onun ellerinin sıcaklığını, sesinin şefkatini, secdesinin sükûnetini çocuk kalbine kaydeden bir torundu.[1]

Hz. Peygamber’in Hasan ve Hüseyin’e düşkünlüğünü anlatan sahneler pek çoktur. Dedeleri namazdayken sırtına çıkarlar; o ise omuzlarından düşüp incinmesinler diye secdeyi uzatır, uzatır. Şefkati böyle öğrendiler. Minberde konuşurken Allah elçisi, iki kardeşin düşe kalka kendisine doğru geldiğini görünce sözünü kesip minberden iner ve onları kucağına alır. İki çocuğun kendine doğru sendeleyen adımları için insanlığın en yüksek kürsüsünden inebilmek... [2] Sevgiyi böyle öğrendiler onlar. Hz. Peygamber’in onları abasının altına alarak dua ettiğine, ümmetine Ehl-i beyt’i hakkında dikkatli olmasını söylediğine dair rivayetler hem Sünnî hem Şiî kaynaklarda önemli bir yer tutar.[3]

Ne var ki Peygamber’in kucağında büyüyen o çocuk, dedesini altı yaşında kaybedecektir. Ardından annesi göçecek, sonra babasının, nihayet ağabeyinin acısını taşımak zorunda kalacaktır. Hüseyin’e bakarken, onun naif yüzünde dedesinden hatıra bir iz arayanlar vardı hep. Oysa kader, onu yüzünden bir izle değil dedesinin yolunda bıraktığı izle taşıtacaktı tarihe.

Kılıcın Gölgesinde Büyüyen Merhamet

Hz. Hüseyin babasının hilâfeti sırasında yanında bulundu; ağabeyi Hasan’ın kararlarına kimi zaman farklı düşünse de bağlı kaldı. Hz. Hasan, Muâviye ile anlaşarak Müslüman kanının dökülmesini önlemek istediğinde Hüseyin itiraz etmişti, fakat yine de ağabeyinin kararına itaat ederek onunla Medine’ye dönmüştü.[4] Ağabeyinin vefatından Yezîd’in iktidara gelişine kadar ibadet ve zühd ağırlıklı bir hayat sürmüş, Muâviye’ye karşı kendi adına bir iktidar hareketi başlatmamıştı.[5]

Demek ki Kerbelâ’ya yürüyen o adam kavgacı, hırslı, güç arayan biri değildi. Fakat barışı istemekle zillete razı olmak da aynı şey değildi.

Hz. Hasan’ın tavrı ile Hz. Hüseyin’in tavrı bu bakımdan aynı ahlâkın iki ayrı zamanda verdiği iki cevaptı. Biri ümmetin kanını korumak için iktidardan çekilmişti; diğeri ümmetin vicdanını korumak için biatten çekilmişti. Biri barışın, diğeri itirazın bedelini ödedi.

Biatın Ağırlığı

Muâviye’nin oğlu Yezîd’i kendisinden sonra halife yapmak istemesi, hilâfetin seçim ve istişareye dayalı meşruiyet anlayışını kaldırıp hanedan verasetine doğru çevirdi. Bu teşebbüs yalnız Hz. Hüseyin’i değil, Abdullah b. Ömer, Abdullah b. Zübeyr ve Abdurrahman b. Ebû Bekir gibi dönemin önde gelen isimlerini de rahatsız etmişti.[6]

Muâviye öldüğünde Yezîd, Medine valisine Hüseyin’den biat alınmasını emretti. Biat vermeyi reddetmesi üzerine Hüseyin’den hiç olmazsa gizlice biat etmesi istendi. Bunu daha da kesin bir dille reddedince, Yezîd, Hüseyin’in katledilmesi emrini geldi. Hüseyin’i öldürme teklifini, Vali Velîd Kabul etmedi. Fakat Hüseyin için artık dedesinin şehri Medine güvenli bir yer de değildi.[7] 28 Receb 60 gecesi ailesiyle Mekke’ye doğru yola çıktı. Bir zamanlar dedesini bağrına basan Medine şimdi torununu sığdırmıyordu.

Hz. Hüseyin’in karşı çıktığı Yezîd’in şahsı değildi, yönetimiydi. Diyordu ki “O’na itaat etmem! Çünkü o, emaneti mülküne çeviriyor;  bu yolla edindiği zenginliği kullanarak etrafında güç topluyor, o gücü kullanarak meşruiyet devşiriyor!” Böyle bir yönetim zulüm yönetimiydi, biat ve itaat edilemez, diyordu!

Mektuplarda Kurulan Kale

Hz. Hüseyin’in Medine’den çıkmak zorunda bırakılıp Mekke’ye gittiği duyulunca, Müslüman vicdanlarda uyanan infial eyleme dönüşmeye başladı. Kûfe’den mektuplar geliyordu. Şehrin ileri gelenleri onu davet ediyor, başlarına geçmesini istiyor, kendisine bağlılıklarını bildiriyordu. Adeta hicret sahibinin torunu için Medine Müşriklerin Mekke’sine dönmüş, Kûfe de ona yeni Medîne olmuş, çağırıyordu. Mektuplar, davetler, vaatler çoğaldıkça çoğalıyordu. Uzakta bir şehir, kâğıtların üzerinde sadakatten bir kale kuruyordu.

Hz. Hüseyin yine de dikkatli olmaya çalışıyor, acele etmiyordu. Amcasının oğlu Müslim b. Akîl’i durumu yerinde görmek üzere Kûfe’ye gönderdi. Müslim şehre ulaştığında binlerce kişi Hüseyin adına biat etti. İlk haberler umut ve heyecan vericiydi. Fakat Yezîd, Kûfe’nin daha yumuşak mizaçlı valisini görevden alıp yerine şahin tavırlı Ubeydullah b. Ziyâd’ı gönderince şehrin rengi değişti. Tehditler, şantajlar başladı, kabile önderleri satın alındı, korku sokaklara yayıldı. Müslim’in çevresindeki binler, önce yüzlere, sonra otuz kişiye, nihayet hiç kimseye kadar düştü.[8]

Gece olduğunda Müslim Kûfe sokaklarında yapayalnızdı. Tüm kapılar kapanmıştı. Kendisine biat edenlerin şehrinde sığınacak ev bulamıyordu. Sonunda cesur biri çıktı; Tav’a adında bir kadın ona kapısını açtı. Koca bir şehir sözünden dönmüş, o şehrin şerefini bir kadının eşiği kurtarmıştı. Müslim ihbar edildi, yakalandı ve öldürüldü.

Müslim’in gönderdiği Kûfe’ye davet haberi Hz. Hüseyin’e doğru çoktan yola çıkmıştı; fakat Kûfe’nin bu arada bir anda saf değiştirdiğini aktaracak ikinci haberse Hz. Hüseyin’e ulaşamayacaktı.[9]

Kerbelâ’nın yolu böyle döşendi: Herkesin bildiği ve inandığı doğrulara sahip çıkmayışıyla… Omurgasızlığın tarih yazdığı bir korkaklıkla…

“Kalpleri Seninle, Kılıçları Başkasıyla”

Hz. Hüseyin, 8 Zilhicce 60’ta, hac mevsiminin kalabalığı içinde Mekke’den ayrıldı. Abdullah b. Abbas, Abdullah b. Ömer, Abdullah b. Zübeyr ve Abdullah b. Ca‘fer gibi isimler onu Kûfe’ye gitmemesi için ısrarla uyarmıştı. Kûfelilerin daha önce babasına ve ağabeyine karşı gösterdikleri kararsızlığı hatırlatıyor, “Gitme, güvenme onlara.” diyorlardı. Hatta ikazlarına ragmen Hüseyin’in kararlılığını görünce kötü akıbeti tahmin edip  “hiç olmazsa ailesini yanında götürmemesini” isteyenler olmuştu.[10]

Yolda şair Ferezdak’la karşılaştı Hüseyin. Kendini cihât için çağıran Kûfe’yi sordu, “Ne hâldedir?” diye. Şairin cevabı, yalnız o günün değil, bütün çağların kahrolası siyasetini anlatan muazzam bir cümleydi: “Halkın kalbi seninle, kılıçları Benî Ümeyye iledir.”[11]

Kalbin ve kılıcın başka yönlere bakması… Amelin imana sırtını dönmesi… Hakk’ı bilerek yalnız bırakmak…  Kalp Hüseyin’e ağlarken, elin Yezîd’in düzenine hizmet etmesi. Dilde adalet varken, gündelik hayatta menfaat hakimdir. Belki Müslümanların tarihinde tekrar tekrar yaşanacak bir bozulma şekli, asla unutmamamız için Peygamber torunu hikâyesi hâlinde ıstıraplara sarılarak Kerbelâ sahnesinde verildi bize. Kerbelâ’yı mümkün kılan kitlesel hastalık gösterildi: Münafıklık.

Sa’lebiyye civarında Müslim b. Akîl’in ve Hâni’ b. Urve’nin öldürüldüğü haberi geldi. Bunun üstüne Hz. Hüseyin dönmeyi ciddi şekilde düşündü. Fakat şehit Müslim’in yakınlarının intikamcı ısrarı ve kafilenin içine girdiği şartlar yolun sürmesine sebep oldu. Bununla birlikte tereddüdünü kararına yansıttı. İnsanların canını kaybetme ihtimali yükselmişti, kıyamıyordu bir yandan: İsteyenlerin ayrılabileceğini söyledi.

Maalesef birçok kişi ayrıldı; yanında ailesi ve sadık dostlarından oluşan yaklaşık yetmiş kişilik küçük bir topluluk kaldı.[12]

Bu noktadan sonra yolculuğu bir zafer yürüyüşü olmaktan çıkmış, sadece bir ahlâk yürüyüşüne dönüşmüştü. Sonu belli bir seferin kutlu sancağını taşıma onuru dışında bir gelecek gözükmüyordu ufukta. Belki çölde hangi yöne gideceğini bilemiyordu Hüseyin, fakat hangi yoldan dönemeyeceğini çok iyi biliyordu.

Adı Kerb, Toprağı Belâ

Kafile 2 Muharrem 61’de Kerbelâ’ya ulaştı. Irak Valisi Ubeydullah b. Ziyâd’ın emrindeki Hür b. Yezîd, bin kişilik öncü kuvvetiyle onları takip ediyor; sağlam bir yere sığınmalarına veya geri dönmelerine izin vermiyordu. Kafile, Fırat’a yakın fakat suya ulaşmanın düşmanın askerî denetimi altında olduğu savunmasız bir yerde konaklamak zorunda bırakıldı.[13]

Ömer b. Sa‘d, Hz. Hüseyin’in üzerine gönderildi. İlkin bu görevi yapmak istemedi. Ancak bu emre itaat etmediği takdirde kendisine vaat edilen Rey valiliğinin verilmeyeceği söylenince kabul etti. Kılıcıyla kalbinin yolları birbirinden ayrıldı. Kendini “Ben emri veren değilim, sadece mecbur olduğum için itaat ediyorum. Ben bir memurum.” diye kandırıyor, vicdanını rahatlatıyordu.

Oysa zalimler güçlü değildir. Ona bu gücü veren iyilerin vazgeçemediği menfaatleri, memurların zavallıca itaati ve kalabalıkların kendi büyüklüğünü fark etmeyen suskunluğuydu. Aslında böylece alet oldukları, sustukları o zulmün her biri paydaşı da olmaktadır.

Karşılaştıklarında Hz. Hüseyin, kendisini Kûfelilerin çağırdığını söyledi; gitmesine izin verilmesini istedi. Ömer b. Sa’d yine de bir çözüm, bir orta yol bulunabileceğini düşündü. Fakat Şemir b. Zülcevşen’in kışkırtmasıyla uzlaşma kapısı kapandı,[14] Ubeydullah, izin için Hüseyin’in Yezîd’e biat etmesini şart koştu.

Mesele artık bir yolcunun dönmesine izin vermek değildi. İktidar, eğilmeyen baş istemiyordu. Zaten Hz. Hüseyin’in kabul etmediği de buydu.

Suya Verilen Emir

Fırat oradaydı. Suyun sesi geceleri çadırlara kadar geliyordu. Fakat nehirle kafile arasında askerler vardı. Hüseyin ve kafilesinin suya erişimi kesilmişti. Çölde bir insana su vermemek, belki karşındaki insanlardan evvel kendi insanlığını öldürmek demekti.

Nehir yakın, çocuklar susuz, suya giden yol silahlı adamlarla kapalıydı. Bu şartlarda bir kahraman çıktı; Hz. Ali’nin oğlu Abbas, susuzluğun dayanılmaz hale geldiği bir anda Ehl-i beyt’e su ulaştırmayı başardı. Bu olay üzerine artık o, tarih boyu “es-Sekka” yani “Sucu” olarak anılacaktı. Sucu, ertesi gün kardeşlerini ve Hz. Hüseyin’i korurken şehid düşecektir.[15]

Bir yanda suyu silah yapanlar, diğer yanda su taşırken can verenler…

Kerbelâ, insanın neye sahip olduğundan çok, sahip olduğu şeyi neye çevirdiğinin imtihanıdır. Su merhamete de dönüşebilir, tahakküme de. Makam hizmete de dönüşebilir, zulme de. Din vicdana da dönüşebilir, taassuba da.

Hariciler bir hurmanın bedelini soracak kadar haramdan kaçan fakat Abdullah b. Habbâb’ın canını almaktan çekinmeyecek kadar siyaseten gaddarlaşmış cahil bir gruptu.[16] Kerbelâ’da da insanlar namaz kılıyor, Kur’an okuyordu ama sonra Peygamber’in sendelemeleri uğruna minberden indiği çocukları ve torununu ölesiye susuz bırakıyordu. Demek ki dindarlık, vicdanı büyütmediğinde bir hiçti; sadece insanın zulmünü maruz gösteren yeni bahaneler sağlayan bir şeytan aldatmasına dönüşüyordu.

Taassup, hakikate sadakat değil, hakikate körlüktür. Dün “Hüküm Allah’ındır” diyerek Hz. Ali’yi tekfir eden zihniyet, bu gün “Hüküm Halife’nindir” diyerek Hz. Hüseyin’in üzerine yürüyebiliyordu. Sloganlar zamanla elbette değişir; fakat vicdanı susturan mekanizma tarih boyu değişmez.

Kerbelâ’nın susuzluğu esasen kalplerdeydi.

Son Gece

9 Muharrem akşamı Şemir, kesin emri getirdi. Ya teslimiyet ya savaş… Hz. Hüseyin bir gece mühlet istedi. Herkes biliyordu ki yarın da Hüseyin ve yanındakiler için bir şey değişmeyecekti. Savaşa hazırlanmak için değildi bu süre. Bir avuç bitik insanla ne savaşı yapacaktı? O gece çadırlarda çocuklar, kadınlar, yaralılar, gençler vardı. Bir de yaklaşan sabahın ne getireceğini bilenler… Bir gece daha istedi; çünkü Rabbine bir gece daha olsun ibadet etmek istiyordu. O geceyi yanındakilerle dua, namaz ve istiğfarla geçirdi.[17]

Hz. Hüseyin o gece son bir kez yakınlarına ayrılabileceklerini söyledi. Bu sefer herkes bu teklifi reddetti. Kimse ayrılmadı. Topluca şehadeti seçmişlerdi.

Kuşkusuz önemli olan o anda verilen sözler de değildi, ertesi gün kimin nerede durduğuydu. Kimse safını bozmadı, sözünü unutmadı. Kalpleriyle kılıçları aynı yöne baktı.

Kerbelâ’da Hüseyin yalnız canını vermedi. Gözünün önünde ailesini, dünyasını parça parça uğurladı.

O gece sayılar ortadaydı. Bir tarafta binler, öbür tarafta birkaç düzine insan. Demek ki sayıca kalabalık olmak hakikatin delili değildir.

İnsan tek başına da kalabilir. Önemli olan “kendisi” kalabilmesi, onurlu kalabilmesidir.

Mağlup olurken bile büyüyen şahsiyet hakiki kahramandır, gerçek zaferin sahibidir.

Hep mi mağlup olmuştur yenilenler? Hayır, Hüseyin belki yenilmiştir, lakin asla mağlup olmamıştır.

“Hür” Bir Adam!

Sabah olduğunda Hz. Hüseyin karşı tarafa seslendi. Kim olduğunu bildirdi önce, sonra niçin geldiğini açıkladı, ardından kendisini Kûfe’ye çağıranların sözünü anlattı; Peygamber’e yakınlığını ve kanını dökmenin vebalini hatırlattı. Bir konuşma elbette orduyu durduramazdı, ancak Hüseyin son uyarı görevini yapmıştı. Fakat Hüseyin’in sözleri karşı tarafta bir adamın içindeki zinciri kırmıştı: Hür b. Yezîd.[18]

Hür, kafileyi Kerbelâ’ya kadar getiren öncü birliğin kumandanıydı. Yolunu kesip Hüseyin’i bu çöle yönelterek hapseden kumandan oydu. Şimdi iki saf arasında duruyordu, bir tarafta emir, öbür tarafta vicdanı vardı. Sonunda şeytanın zincirini kırdı; atını Hz. Hüseyin’in tarafına çevirdi. Hür, Yezîd’e itaat etmedi. Zayıf da olsa son kertede haklıların safını seçti.

Kaç Defa Ölünür?

Savaş başladığında Hz. Hüseyin’in yanında yirmi üç süvari ve kırk kadar piyade vardı ve kısa sürede eridiler.[19] Bu yaşanan olaya savaş demek bile imkansızdı. Çünkü savaş, tarafların birbirine karşı koyma imkânı taşıdığı yerde olur. Burada kuşatılmış bir aile ve az sayıdaki dostları, devletin silahlı gücüyle imha edilmekle karşı karşıyaydı.

Hz. Hüseyin’in büyük oğlu Ali el-Ekber, Tâliboğulları arasından savaş alanına çıkan ilk kişi oldu. Susuzluktan güçsüz düşmüştü, direnemedi, şehid edildi. Babasının onun ardından söylediği söz iç yarasıdır: “Yavrum! Seninle beraber dünyam yıkıldı.”[20]

Hüseyin o gün kendi ölümünden önce, sevdiği her bir insanla biraz biraz öldü.

Abbas düştü. Ali el-Ekber düştü. Kardeşler, yeğenler, yoldaşlar, dostlar… Yetmiş kadar Mü’min öldü….

Hz. Hüseyin sıcak ve susuzluktan bitkin hâlde, artık pek az kişi kalmışken bile çarpışmayı sürdürdü. Nihayet her taraftan saldırıya uğradı; yere düşürüldü ve başı kesildi, çöl kumlarında tekmelendi. Cesedi soyuldu, çadırlar yağmalandı. Hasta olduğu için savaşa katılamayan oğlu Ali Zeynelâbidîn de öldürülmek istendi; Ömer b. Sa’d buna engel oldu.[21]

10 Muharrem 61, milâdî 10 Ekim 680 günüydü.

Bir zamanlar Peygamber’in öptüğü baş, iktidara gönderilecek bir ganimet gibi taşındı. İşte insanın dili burada tutuluyor. Hangi siyasî hesap, hangi devlet gerekçesi, hangi itaat zinciri bir mübarek dedenin öptüğü başı gövdeden ayırmayı açıklayabilir?

Hz. Hüseyin öldürüldü. Belki bedeni yere düştü fakat taşıdığı hakikat çöller, dağlar ve dalgalarla yürüyüp çağlar aştı. Şimdi tarih boyu yürüyen bir ümmet onun safındadır. Hakikat yenilmezdir.

Ancak kendi Kerbelâlarında doğru safta mıdırlar?

Ya da şöyle soralım: Doğru safta dursak bu hâlde olur muyduk?

Konuşan Kadın: Zeyneb

Kerbelâ anlatılırken gözler ister istemez savaş meydanında kalır. O mübarek başın kesildiği sahnede tükenir nefesimiz. Oysa hadisenin ertesi günü de vardır.

Ertesi gün yetişti, Hz. Zeyneb çıktı ortaya… Ali ile Fâtıma’nın kızı, Hasan ile Hüseyin’in kardeşi… Kerbelâ’da yaralıların bakımını ve kadınlarla çocukların korunmasını üstlenir. Ubeydullah b. Ziyâd, hasta olan Ali Zeynelâbidîn’i öldürtmek isteyince yeğeninin üzerine kapanarak önce kendisini öldürmeleri gerektiğini söyler. Ehl-i beyt’in soyu, o gün Zeyneb’in; bir kadının bedenini siper etmesiyle korunur.[22]

Zeyneb’in Kûfe’de ve Dımaşk’ta yaptığı konuşmalar sarsıcıydı. Kûfelilerin Hüseyin’i çağırıp sonra  yalnız bırakmalarını haykıra haykıra yüzlerine çarptı. Onu susturamadılar, kardeşleri Hasan gibi, Hüseyin gibi dimdik durdu.[23] Kerbelâ’da erkekler öldürüldü; fakat tecellîye bakınız ki hakikat ehl-i beytten bir kadının, Zeyneb’in diliyle yürüdü.  Yezîd’in resmî tarihi “İsyancılar bastırıldı.” diyedursun; Zeyneb’in sözü vicdanlara hakkati gösteriyordu: “Peygamber’in ailesi öldürülmüş, kadınları ve çocukları esir edilmişse bu kimin zaferidir?”

Hür Ruhu Canlandırmak

Kerbelâ kelimesinin kökü hakkında farklı görüşler vardır. Fakat asırlar boyunca şairler, kelimeyi “kerb” ve “belâ” ile yan yana işlediler: Gam ve imtihan. O günden sonra Kerbelâ yalnız coğrafyanın değil bir isyan ahlâkının, bir vicdan intifadasının da bölgesi oldu.[24]

Kerbelâ’dan sonra Hz. Hüseyin sevgisi İslâm dünyasının edebiyatına, musikisine, duasına ve isimlerine yayıldı. Arapça makteller, Farsça mersiyeler, Türkçe muharremiyyeler yazıldı. Fuzûlî, Türklerin Kerbelâ’yı kendi dillerinde okuyabilmesi için Hadîkatü’s-suadâ’yı kaleme aldı; eser asırlar boyunca evlerde, tekkelerde ve meclislerde okundu.[25]

Ehl-i beyt sevgisi Kerbelâ nasihatlerinde sonutlaşmalı, soyut bir övgü hâlinde yaşanmamalıdır. Yetimin başını okşamadığımız, mazlumun suyunu kestiğimiz, farklı düşüneni tekfir ettiğimiz, iktidarın zulmüne çıkarımız için sustuğumuz her hâl Kerbelâ’yı tekrarlamaktır. O “hür” ruhu canlandırmalıyız.

Her Çağın Kerbelâsı Başkadır

Kerbelâ’yı yalnız Yezîd’e lânet ederek okumak kolaydır. Zor olan, Yezîd’in düzenini mümkün kılan insan hâllerini kendimizde aramaktır: Makam uğruna kararını değiştiren Ömer b. Sa‘d’ı, dün mektup yazıp bugün kılıç çeken Kûfeliyi, emri sorgulamayan askeri, suyu tutan nöbetçiyi, kalbi bir tarafta kılıcı başka tarafta olan insanı kendimizde bulmayı ve düzeltmeyi başarabilmektir.

Biz hangisiyiz?

Kerbelâ’da herkes Şemir değildi. Fakat Şemir’in emrini gerçekleştirebilmesi için herkesin Hüseyin olmaması yetti. Zulmün asıl kuvveti, zalimlerin sayısından değil, itiraz etmeyenlerin çokluğundan gelir.

Taassup tam burada bir müşrik duruşuna dönüşür.

Hz. Ali, “Hüküm Allah’ındır” diyen Haricilere, “bunun, kendisiyle bâtıl kastedilen hak bir söz” olduğunu söylemişti.[26] Kerbelâ da bize aynı uyarıyı bırakır: Hak söz, kötü niyetin elinde zulmün perdesine dönüşebilir. “Devlete itaat”, “ümmetin birliği”, “fitnenin önlenmesi” gibi kendi başına anlamlı ifadeler, adaleti ezmek için kullanıldığında artık hakka değil imtiyazlı güce hizmet etmeye başlar.

Kerbelâ bize taraf tutma ahlâkını kazandırır.

Hüseyin için ağlamayanımız yoktur. Gözyaşı vicdanın abdestidir; lakin ardından adalet duruşu gelmiyorsa yalnız yüzümüz ıslanıyor demektir.

Hüseyin Neden Yenilmedi?

Yezîd iktidarı devraldı; Hüseyin ise zamanı. Yezîd’in ordusu meydanı aldı; Hüseyin insanların kalbini. Yezîd’in adı güçle birlikte anıldı, Hüseyin’in adı adaletle.

Hz. Hüseyin’in büyüklüğü, öleceğini bildiği hâlde yalnız ölümü seçmesinde değildir. O, başlangıçta kan dökülmeden dönmenin yollarını aramış, kendisini çağıranların iradesine güvenmiş, müzakere etmişti. Fakat önüne teslimiyet dışında yol bırakılmadığında hayatı pahasına inancını yaşamayı, şahsiyetini korumayı seçmişti.[27]

Elbette Kerbelâ, her siyasî ihtilâfta kendimizi Hüseyin, karşımızdakini Yezîd ilan etme kolaycılığı da değildir. Böyle yaptığımızda o büyüklerin ahlâkını değil, isimlerini kullanmış oluruz. Hüseyin’e yakınlığımızı sloganlarımız değil; zalim güç karşısında aldığımız tavır, farklı olana, öteki’ye gösterdiğimiz adalet ve ihtiyaç sahibine yetişmek, yani susuza uzattığımız su belirler.

Bu, Kerbelâ denilen hikâyelerin en acısından bize; Ferezdak hikmeti, Hür cesareti, Abbas fedakarlığı, Hüseyin teslimiyeti, Zeyneb isyanı kalsın.

Kalbimizle kılıcımızın aynı yöne bakması gerektiği dersi, bunun daimi muhakemesi kalsın.



[1] Ethem Ruhi Fığlalı, “Hüseyin”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 18, İstanbul 1998, s. 518-521; güncel elektronik sürüm: https://islamansiklopedisi.org.tr/huseyin. Hz. Hüseyin’in doğumu ve ilk yılları hakkında ayrıca bkz. İbn Sa‘d, eṭ-Ṭabaḳātü’l-kübrâ, ilgili biyografi bölümü.

[2] Tirmizî, “Menâkıb”, 30; İbn Mâce, “Libâs”, 20; Nesâî, “Cum‘a”, 30. Rivayetlerin tarihî ve biyografik bağlamı için bkz. Fığlalı, “Hüseyin”.

[3] Mustafa Öz, “Ehl-i Beyt”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 10, İstanbul 1994, s. 498-501; Müslim, “Fezâilü’s-sahâbe”, 36; Tirmizî, “Menâkıb”, 31. Ehl-i beyt kavramının kapsamına dair Sünnî ve Şiî yorumlar farklılık göstermektedir; metin, tartışmasız ortak sevgi alanını esas almaktadır.

[4] Ethem Ruhi Fığlalı, “Hasan”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 16, İstanbul 1997, s. 282-285; İbnü’l-Esîr, el-Kâmil fi’t-târîh, III, 405-407.

[5] Fığlalı, “Hüseyin”; Dîneverî, el-Ahbârü’t-tıvâl, nşr. Abdülmün‘im Âmir, Kahire 1960, s. 218, 224-225.

[6] Fığlalı, “Hüseyin”; ayrıca bkz. İrfan Aycan, “Yezîd I”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 43, İstanbul 2013, s. 513-515.

[7] Ebû Mihnef, Maktelü’l-Hüseyn, Bağdat 1977, s. 12-13; Taberî, Târîhu’r-rusül ve’l-mülûk, ilgili olaylar: h. 60-61; Fığlalı, “Hüseyin”.

[8] Fığlalı, “Hüseyin”; İsmail Yiğit, “Müslim b. Akīl”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 32, İstanbul 2006, s. 91-92; Taberî, Târîh, V, 347-381.

[9] Kurt, “Müslim b. Akīl”. Müslim’in Tav‘a’nın evine sığınması, ihbar edilmesi ve öldürülmesi erken tarih kaynaklarında farklı ayrıntılarla aktarılır.

[10] Fığlalı, “Hüseyin”; Taberî, Târîh, V, 381 vd.; İbnü’l-Esîr, el-Kâmil, IV, 38-41.

[11] Dîneverî, el-Ahbârü’t-tıvâl, s. 245; Taberî, Târîh, V, 386-387. Ferezdak’a nispet edilen söz, kaynaklarda küçük lafız farklılıklarıyla geçmektedir.

[12] Fığlalı, “Hüseyin”; Taberî, Târîh, V, 398 vd. Kafiledeki kişi sayısı kaynaklarda farklı verildiğinden metinde yaklaşık sayı kullanılmıştır.

[13] Fığlalı, “Hüseyin”; Murat Sarıcık, “Hür b. Yezîd”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 18, İstanbul 1998, s. 492; Taberî, Târîh, V, 401 vd.

[14] Fığlalı, “Hüseyin”, s. 519-520; Dîneverî, el-Ahbârü’t-tıvâl, s. 253-260. Hz. Hüseyin ile Ömer b. Sa‘d arasındaki görüşmelerin ayrıntıları ve tekliflerin tam lafızları kaynaklarda ihtilâflıdır.

[15] Ethem Ruhi Fığlalı, “Abbas b. Ali b. Ebû Tâlib”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 1, İstanbul 1988, s. 21; Dîneverî, el-Ahbârü’t-tıvâl, s. 254 vd.; Taberî, Târîh, V, 412-413.

[16] Abdullah b. Habbâb’ın öldürülmesi ve Hâricîlerin hurma/domuz hadiseleriyle birlikte aktarılan taassup örnekleri için bkz. Muhammed Ebû Zehre, Târîhu’l-mezâhibi’l-İslâmiyye, Hâricîler bölümü; Bağdâdî, el-Fark beyne’l-fırak, Hâricîler bölümü. Rivayetlerin ayrıntıları kaynaklara göre değişmektedir.

[17] Taberî, Târîh, V, 417 vd.; İbnü’l-Esîr, el-Kâmil, IV, 59; Fığlalı, “Hüseyin”. Son geceye dair sonraki maktel geleneğinde genişleyen menkıbevî ayrıntılar, tarihî kesinlik iddiasıyla kullanılmamıştır.

[18] Sarıcık, “Hür b. Yezîd”; Ebû Mihnef, Maktelü’l-Hüseyn, s. 49-50; Taberî, Târîh, V, 427 vd.

[19] Fığlalı, “Hüseyin”; Taberî, Târîh, V, 431 vd. Savaşanların sayısı konusunda farklı rivayetler vardır.

[20] Ethem Ruhi Fığlalı, “Ali el-Ekber”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 2, İstanbul 1989, s. 391; Dîneverî, el-Ahbârü’t-tıvâl, s. 254; Taberî, Târîh, V, 446-447.

[21] Fığlalı, “Hüseyin”; Taberî, Târîh, V, 450-468; İbnü’l-Esîr, el-Kâmil, IV, 74-81. Hz. Hüseyin’i son darbeyle kimin şehid ettiği ve başını kimin kestiği konusunda rivayet farklılıkları vardır.

[22] Halit Özkan, “Zeyneb bint Ali”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 44, İstanbul 2013, s. 356-357; Taberî, Târîh, III, 337 (Beyrut 1407/1987 baskısının cilt-sayfa düzeni).

[23] Özkan, “Zeyneb bint Ali”; Taberî, Târîh, III, 339; İbn Asâkir, Târîhu Dımaşk, LXIX, 174-178. Konuşmaların lafızları farklı rivayet kanallarında değiştiğinden metinde doğrudan uzun alıntı yapılmamıştır.

[24] Mustafa Öz, Rıza Kurtuluş ve Mustafa İsmet Uzun, “Kerbelâ”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 25, Ankara 2022, s. 271-275; https://islamansiklopedisi.org.tr/kerbela.

[25] Şeyma Güngör, “Hadîkatü’s-suadâ”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 15, İstanbul 1997, s. 20-22; Fuzûlî, Hadîkatü’s-suadâ, haz. Şeyma Güngör, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1987; Mustafa İsmet Uzun, “Kerbelâ: Türk Edebiyatında Kerbelâ”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 25, Ankara 2022, s. 274-275.

[26] Nehcü’l-belâğa, Hutbe 40; Muhammed Ebû Zehre, İslâm’da Siyasî ve İtikadî Mezhepler Tarihi, Hâricîler bölümü. Söz, farklı kaynaklarda küçük lafız farklarıyla aktarılır.

[27] Hz. Hüseyin’in geri dönme veya çatışmadan kaçınma yönündeki teşebbüsleri için bkz. Dîneverî, el-Ahbârü’t-tıvâl, s. 253-260; Taberî, Târîh, V, 413-421; Fığlalı, “Hüseyin”. Bu teklifler hakkındaki ayrıntıların tamamı aynı derecede kesin değildir; metin ortak tarihî çekirdeğe bağlı kalmıştır.

 

Yorum Ekle
Adınız :
Başlık :
Yorumunuz :

Dikkat! Suç teşkiledecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

sanalbasin.com üyesidir

ANA HABER GAZETE
www.anahaberyorum.com
İşin Doğrusu Burada...
İLETİŞİM BİLGİLERİMİZ
BAĞLANTILAR
KISAYOLLAR
anahaberyorum@hotmail.com
0312 230 56 17
0312 230 56 18
Strazburg Caddesi No:44/10 Sıhhiye/Çankaya/ANKARA
Anadolu Eğitim Kültür ve Bilim Vakfı
Anadolu Ay Yayınları
Ayizi Dergisi
Aliya İzzetbegoviç'i
Tanıma ve Tanıtma Etkinlikleri
Ana Sayfa
Yazarlarımız
İletişim
Künye
Web TV
Fotoğraf Galerisi
© 2022    www.anahaberyorum.com          Tasarım ve Programlama: Dr.Murat Kaya