“Kural Temelli Düzen ”den “Kudret Temelli rejim”e Geçiş

Giriş

12 Nisan 2026 itibarıyla Donald Trump yönetiminin ateşkes görüşmelerinin neticesizliği üzerinden Hürmüz Boğazı’na giriş çıkış yapan gemiler* için yakında başlatacağını ilan ettiği abluka (modern devlet korsanlığı) girişimi, yalnızca bölgesel bir askeri hamle değil; uluslararası sistemin ontolojik temellerini sarsan tarihsel bir kırılma momentidir. Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında İslamabad’da yürütülen nükleer müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanması, diplomasinin yerini zorlayıcı güç projeksiyonuna bıraktığını göstermektedir.

Bu çalışma, söz konusu ablukayı üç temel düzlemde analiz etmeyi amaçlamaktadır: (i) küresel güç mimarisinin dönüşümü, (ii) uluslararası hukuk normlarının aşınması ve (iii) yeni çatışma paradigmasının ortaya çıkışı. Makalenin temel iddiası şudur: Hürmüz Ablukası, uluslararası sistemi “kurallarla işleyen bir düzen” olmaktan çıkararak, “güç temelli belirsizlik rejimi ”ne evrilten bir eşik olaydır.

1. Küresel Güç Mimarisinin Yeniden İnşası

1.1. Hegemonik Kriz ve Güç Gösterisi: ABD’nin Hürmüz’deki müdahalesi, klasik anlamda bir güvenlik hamlesinden ziyade, hegemonik otoritenin yeniden tesisine yönelik sembolik bir güç gösterisidir. Amerika Birleşik Devletleri, özellikle Çin ve Hindistan gibi yükselen ekonomik aktörlerin enerji bağımlılığı üzerinden küresel sistemdeki kontrol kapasitesini yeniden tahkim etmeyi hedeflemektedir.

Bu bağlamda abluka, sadece İran’a yönelik değil; aynı zamanda Çin ve Hindistan gibi enerji ithalatçısı güçlere yönelik dolaylı bir stratejik baskı aracıdır. Bu durum, klasik realist teorinin ötesinde, “jeo-ekonomik zorlayıcılık” kavramını merkeze alan yeni bir güç kullanım biçimini ortaya koymaktadır.

1.2. Enerji Üzerinden Küresel Disiplin Mekanizması: Hürmüz Boğazı’nın küresel enerji arzındaki kritik rolü düşünüldüğünde, burada kurulan kontrol mekanizması bir tür “küresel disiplin aygıtı” işlevi görmektedir. Enerji akışının kesintiye uğratılması ihtimali, yalnızca ekonomik değil; aynı zamanda politik karar alma süreçlerini de doğrudan etkileyecek bir baskı aracıdır.

2. Uluslararası Hukukun Aşınması ve Normatif Çöküş

2.1. “Seyrüsefer Serbestisi”nin Askıya Alınması: Uluslararası deniz hukukunun temel ilkelerinden biri olan seyrüsefer serbestisi, bu müdahale ile fiilen askıya alınmaktadır. Birleşmiş Milletler çatısı altında geliştirilen normatif düzen, bu tür tek taraflı müdahaleler karşısında işlevsiz hale gelmektedir. Bu durum, uluslararası hukukun bağlayıcılığının değil, uygulanabilirliğinin sorgulandığı yeni bir döneme işaret etmektedir. Hukuk artık bir normlar bütünü olmaktan ziyade, güç tarafından şekillendirilen esnek bir araç haline gelmektedir.

2.2. “Kudret Doktrini ”nin Yükselişi: ABD’nin “gemileri durdurma” emri, klasik anlamda bir abluka ilanı olmaksızın fiili bir kontrol mekanizması kurmaktadır. Bu durum, Carl Schmitt’in “egemen, istisna hâline karar verendir” tezini günümüz jeopolitiğinde yeniden görünür kılmaktadır. Böylece uluslararası sistem, normatif bir düzen olmaktan çıkarak, istisna halinin süreklileştiği bir “olağanüstü rejim”e dönüşmektedir.

3. Yeni Çatışma Paradigması: Asimetrik ve Onto-Simülatif Savaş

3.1. Asimetrik Yanıt ve Kontrolsüz Tırmanma Riski: Bu durumda İran’ın doğrudan konvansiyonel bir karşılık vermekten ziyade, asimetrik araçlara yönelmesi beklenmektedir. Bu kapsamda: Deniz mayınları, İnsansız hava araçları (drone sürüleri),Vekil güçler üzerinden yürütülen hibrit saldırılar ön plana çıkacaktır. Bu tür bir çatışma yapısı, klasik savaş teorilerinin öngördüğü kontrol mekanizmalarını geçersiz kılmakta ve “yanlış hesaplama” riskini maksimum seviyeye çıkarmaktadır.

3.2. Onto-Simülatif Savaş ve Algı Yönetimi: Bu kriz, aynı zamanda bir “onto-simülatif savaş” örneğidir. Taraflar yalnızca fiziksel üstünlük değil; aynı zamanda gerçekliğin algısal inşası üzerinde de mücadele etmektedir. Amerika Birleşik Devletleri, bu müdahaleyi “küresel ticaretin güvenliği” olarak sunarken; İran bunu “egemenliğe yönelik bir saldırı” olarak çerçevelemektedir. Böylece savaş, maddi düzlemin ötesinde anlam ve meşruiyet üretimi üzerinden de yürütülmektedir.

4. Olası Gelecek Senaryoları

4.1. Kontrollü Geri Adım ve Zorlayıcı Diplomasi: Tarafların ekonomik maliyetleri göze alamaması durumunda, arabulucu aktörler (özellikle Pakistan ve Umman) üzerinden sınırlı bir uzlaşı sağlanabilir. Bu senaryoda abluka, müzakere gücünü artıran geçici bir araç olarak kalacaktır.

4.2. Bölgesel Savaşın Tetiklenmesi: Tek bir askeri hata veya yanlış yorumlama, çatışmayı hızla bölgesel savaşa dönüştürebilir. Bu durumda Körfez ülkeleri, İsrail ve hatta NATO unsurları doğrudan çatışmaya dâhil olabilir.

4.3. Küresel Ekonomik Kriz ve Sistemik Çöküş: Enerji fiyatlarının kontrolsüz yükselişi, küresel enflasyonu tetikleyerek yeni bir ekonomik kriz dalgasına yol açabilir. Bu durum, 1970’ler petrol krizinden daha derin ve çok boyutlu bir sistemik kırılma yaratacaktır.

Sonuç

Hürmüz Ablukası, uluslararası sistemin dönüşümünü hızlandıran bir “eşik olay” olarak değerlendirilmelidir. Bu müdahale, yalnızca bir bölgesel kriz değil; aynı zamanda küresel düzenin normatif temellerinin çözülüşünü temsil etmektedir.

Gelinen noktada dünya, “hukukun üstünlüğü” ilkesinden “gücün belirleyiciliği ”ne doğru keskin bir geçiş yaşamaktadır. Bu geçiş, kısa vadede jeopolitik gerilimleri artırırken; uzun vadede yeni bir uluslararası düzen arayışını kaçınılmaz kılacaktır. Bu bağlamda Hürmüz’de yaşananlar, yalnızca bugünün değil; geleceğin dünya sisteminin de habercisidir: Daha belirsiz, daha kırılgan ve daha fazla güç mücadelesine açık bir küresel düzen.

*Trump ‘un emriyle durdurulması hedeflenen gemi türleri: 1-İran “onaylı” ve “izinli” Ticari Gemiler.2-Petrol tankerleri (enerji sevkiyatı Yapanlar).3-Lojistik ve Stratejik Yük Taşıyan Şilepler.4-“Bayrak Devleti” Ayrımı Gözetmeksizin Şüpheli Geçişler.