Erzurum Ulu Camiyi Ne Kadar Tanıyoruz
MAKALE
Paylaş
14.10.2023 18:56
456 okunma
Abdurrahman Zeynal

İslam’ın ilk döneminde kurulan mescitler müminlerin toplandığı, dini bilgilerini öğrendiği, ibadetlerini yaptıkları yerlerdi. Zamanla nüfus artınca mescit geleneği gelişerek değişerek camilere dönüştü.

Mescit, Medrese ve camiler bir toplumun bir milletin manevi tapularıdır. Dolayısıyla tapular korunmalı, geliştirilmeli ve gelecek kuşaklara manevi miras olarak devredilmelidir. 

1048 yılında İbrahim Yınal komutasındaki Büyük Selçuklu ordusu Pasinlerde Bizans ordusunu yenince Erzurum ovaları Türklere açılmış, kısa süre sonra Erzurum kalesi düşerek Anadolu’da “Saltuklu beyliğinin” kurulmasına ve Saltuklulara başkenti olmayı hak etmişti.

Saltukoğulları “Erzurum’da Tepsi Minareyi, Kale Mescidini, Ulucami ve Emir Saltuk kümbetini” yaparak günümüze ulaşmasını sağlamışlardır.

Ulu Cami Saltukoğulları tarafından Anadolu’da inşa edilen en büyük camidir. Saltuklu emiri “Ebü’l-Feth Muhammed” tarafından miladi 1178-79 (Hicri 575) yılında yaptırılmıştır. Saltukluların Atabey isminden dolayı bu camiye “Atabey Camisi” de denmiştir.

Evliya Çelebinin verdiği bilgiye göre 200 ağaç diret ve üzerlerine ağaçlardan örtülmüş toprak damlı bir yapıdır. Boyutları 61x41.70 metre kadardır. En az 5000 cemaat aynı anda namaz kılacak büyüklüktedir. Tarihi süreç içinde cami 1960 yılına kadar beş defa onarım geçirmiştir.

Caminin ilk yapımındaki mihrap duvarı önü hafif sivri kemerler üzerinde oturan büyük pandetif bir kubbe ile örtülmüştür. “Kırlangıç Kubbe” denilen, bindirme şeklinde inşa edilmiş bu kubbenin ilk orijinal kubbe olduğu tahmin edilmektedir. Camini sağ tarafında tuğladan yuvarlak gövdeli tek minaresi bulunmaktadır. Minareye cami içinden çıkılmaktadır. 28 pencere ile aydınlatılan caminin ikinci penceresinin üzerinde 1826 yılında yapılan onarımla ilgili kitabe bulunmaktadır.

Caminin doğu tarafındaki birinci kapıdan içeri girilince sağ tarafta merdivenlerle çıkılan küçük bir oda bulunmaktadır. Bu oda Ramazanın sonlarına doğru itikâfa giren müminlerin temel ihtiyaçları dışında dışarı çıkmadığı bir yerdi.

Ulu Caminin bugünkü hale gelmesi 1957-1978 yılları arasında gerçekleşmiştir. Sadece mihrabın sağ ve solundaki ve karşılarındaki fil ayaklar orijinal olup 28 penceresi vardır. Bunlar doğu tarafında 6, kuzey tarafında 6, batı tarafında beş ve güney tarafında 11 pencere ile aydınlatılmaktadır. Yapının üst örtüsü mihrap duvarına dikey olarak inşa edilmiştir. Doğu duvarlarıyla bitişik olmak kaydıyla toplam 49 fil ayağı mevcuttur. Bugünkü fil ayakları en son restorasyonda yeniden inşa edilmiş bulunmaktadır.

Halen doğu tarafındaki birinci kapı girişinin üzerinde olmak üzere diğeri Kıble duvarında ve batı tarafında pencere hizasında olmak üzere iki adet kitabe bulunmaktadır.

Anadolu’nun en büyük camilerinden biri olan Ulu Cami tarih boyunca pek çok onarıma uğramış, Kanuni Sultan Süleyman zamanında vakfiyesi yazılmış, ihya ve tamir edilmiş, içine sergiler serilmiş, bu sergiler 1883 yılına kadar kullanılmıştır.

IV. Murat döneminde Erzurum valisi Hüseyin Paşa, 1639, II. Mahmut döneminde Ali Efendi tarafından 1826 yılında onarılmıştır. Bunu 1858 ve 1860 yılında yapılan onarımlar izlemiştir. 1859 depreminde pek çok cami medrese depremden etkilenmiş, hasara uğramış, Ulu Camide hasara uğrayanlar arasında yer almıştır. Sultan Abdülmecit döneminde yapılan onarımın kitabesi bulunmaktadır.

Birinci Dünya Savaşından önce Ulu Cami Osmanlı Ordusunun erzak ve cephane deposu olarak kullanıldı. Ruslar 1916 yılında şehri işgal edince depo olarak kullanmayı sürdürürken 1917-1918 yılları arasında Ermeni Çeteleri de depo olarak kullanmayı sürdürmüşlerdi.

Zamanla tavanı ve duvarlarında çökmeler oluştu. Yapılan kurtarma çalışmaları sonuç vermeyince en büyük onarım 1957- 1975 yılları arasında geçirerek bu günkü halini almıştır. Doğudaki birinci kapısının iki yanında birer mihrapçık bulunan yapının 1860 yılında yapılan onarım kitabesi yer almaktadır.

Ulu Cami ile ilgili çekilmiş fotoğraflardan anlaşılıyor ki tavan ve sütunlar tamamen yıkılmıştır. Caminin fil ayakları özellikle 1960’lardaki tamiratta yeniden yapılmış, tavan örtüsü bugünkü şeklini almıştır.

Hatırımda kaldığı kadarıyla Ekim 1978 yılında ibadete açıldığında halıları Rahmetli Süleyman Demirel serdirdi. O gün ilk kılınan namazda âcizane bende bulunmuş ve huşu içinde namazı eda edenlerden olmuştum. Cami en son 2008 yılında yeniden restore edilerek ibadete açıldı….

 

 

Yorum Ekle
Adınız :
Başlık :
Yorumunuz :

Dikkat! Suç teşkiledecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

sanalbasin.com üyesidir

ANA HABER GAZETE
www.anahaberyorum.com
İşin Doğrusu Burada...
İLETİŞİM BİLGİLERİMİZ
BAĞLANTILAR
KISAYOLLAR
anahaberyorum@hotmail.com
0312 230 56 17
0312 230 56 18
Strazburg Caddesi No:44/10 Sıhhiye/Çankaya/ANKARA
Anadolu Eğitim Kültür ve Bilim Vakfı
Anadolu Ay Yayınları
Ayizi Dergisi
Aliya İzzetbegoviç'i
Tanıma ve Tanıtma Etkinlikleri
Ana Sayfa
Yazarlarımız
İletişim
Künye
Web TV
Fotoğraf Galerisi
© 2022    www.anahaberyorum.com          Tasarım ve Programlama: Dr.Murat Kaya