Türk tarihinde farklı boylar değişik zamanlarda ve farklı coğrafyalarda etkin olup kendi devletlerini kurmuşlardır. Türk tarihinin en büyük devletlerinden Selçuklu, Osmanlı, Safevi, Akkoyunlu, Karakoyunlu, Avşar ve Kaçar devletleri ile Anadolu, Azerbaycan, Irak ve Suriye’de birçok beylik kuran Oğuzlar, aynı anne-babanın oğulları olarak bugün Türkiye Cumhuriyeti, Azerbaycan Cumhuriyeti ve Türkmenistan’da hüküm sürüyorlar. 250 milyonluk Türk dünyasının yaklaşık yarısı Oğuz Türkü’dür

Oğuzlar, Türk tarihinin en önemli topluluklarından biridir. Orta Asya'dan başlayarak İran, Irak, Suriye, Azerbaycan, Anadolu ve Balkanlar'a uzanan geniş bir coğrafyada etkili oldular. Oğuz adına ilk olarak Göktürk kitabelerinde rastlanır. Oğuz adının kökeni hakkında farklı görüşler vardır. Bunlardan biri, adın "ok" kelimesiyle ilgili olduğudur. Bu görüşe göre "ok" kelimesine eski Türkçe'deki çokluk eki "z" eklenmiş (Okuz/Oklar) ve Oğuz adı ortaya çıkmıştır. Bu açıklama, Oğuzlar'ın boylardan meydana gelen bir topluluk olduğunu ifade eder. Oğuzlar konusunda rahmetli Faruk Sümer'in önemli araştırmaları vardır.

Büyük Selçuklular

TARİH SAHNESİNE ÇIKIŞ

İlk dönemlerde Oğuzlar Orta Asya'da yaşıyorlardı. Göktürkler döneminde Oğuzlar, zaman zaman Göktürkler'le mücadele ettiler. Bazı dönemlerde ise onların hâkimiyetini kabul ettiler. Uygur Devleti'nin kuruluşundan sonra ise Oğuzlar'ın bir bölümü Uygurlar'ın yanında yer aldı.

Oğuz toplulukları her zaman tek bir siyasi birlik hâlinde bulunmadı. Kaynaklarda bulundukları bölgelere göre Tokuz Oğuz, Üçok ve Onok gibi farklı adlar geçer. Oğuzlar'ın büyük bölümü Batı Göktürkler'in, daha sonra da Türgiş Devleti'nin içindeydi.

8. yüzyılda Orta Asya'daki siyasi dengeler değişmeye başladı. Karluklar'ın batıya ilerlemesi ve Türgişler'in güç kaybetmesi, Oğuzlar'ı da etkiledi. Oğuzlar'ın bir bölümü batıya yöneldi. Mâverâünnehir'e ve Seyhun Irmağı çevresine doğru ilerlediler.

9-11. yüzyıllarda Oğuzlar'ın en önemli yerleşim alanı, Hazar Denizi'nin doğusundan Seyhun Irmağı çevresine uzanan bozkır bölgesiydi. Aşağı Seyhun boyları, Aral Gölü çevresi ve Mangışlak bu coğrafyanın önemli kesimleriydi. Oğuzlar'ın yaşadığı bölgenin kuzey sınırını İdil Irmağı oluşturuyordu. Oğuz ülkesinin önemli şehirlerinden biri Yenikent'ti. Burası Oğuz Yabgu Devleti'nin kışlık merkeziydi.