Küresel ABD hegemonyasından çok kutuplu yeni Dünya Düzeni’ne geçişin doğum sancıları yaşanıyor. Eski uluslararası düzenin sarsıldığı yenisinin henüz belirlenmediği “canavarlar zamanı” bütün şiddet, tehdit ve belirsizliği ile uluslararası jeopolitiği derinden etkiliyor. ABD-İsrail doğu-batı bütün dünyadan yoğun tepkilerle karşılaşıyor ve yalnızlaşıyorlar. Bu konjonktürde Çin rekabeti ve diğer Dünya karşısında ABD hegemonyası nereye gidiyor? İsrail saldırganlığı kendisine hangi sonu hazırlıyor?
ABD-Çin Rekabeti
ABD’nin küresel lider olma (süper güç) yeteneğini koruyabilmesi, üstün üretim kapasitesine ve güçlü donanmaya sahip olmasına bağlıdır.
ABD’nin küresel sanayi üretimi içindeki payı %16,6 iken rakibi Çin’in payı %28,4’tür.
Çin’de GSYH içinde imalat sektörünün payı %26,1 iken ABD’de ise bu pay %10,4’ tür.
ABD hizmet ve finans sektöründe lider ama, Çin sanayi üretiminde mutlak üstün durumdadır.
ABD’nin dış ve iç borçları 40 Trilyon $,
2025’te ABD’nin dış ticaret açığı: 902 milyar$, Çin’in dış ticaret fazlası: 1,19 Trilyon$’dır.
ABD’nin üretim temelli deniz gücü (donanma kapasitesi) giderek azalıyor. Küresel liderliği için tehlike çanları çalıyor!
ABD’nin donanmadaki savaş gemisi sayısı azalıyor. Çin ABD’den daha fazla savaş gemisine sahiptir. 2025’te Çin küresel gemi üretiminin %56’sını yaptı. ABD’nin payı %1 bile değildir.
ABD tespitlere göre, Çin’in toplam gemi inşa kapasitesi ABD’den 230 kat daha fazladır.
ABD’nin esas gücü olan imalat ve idame maliyetleri yüksek uçak gemileri gelişen uzun menzilli füze sistemleri karşısında sıkıntıya girmiştir. Bu hal İran savaşında açıkça görüldü.
Uçak gemileri büyük silahtır yalnız onları vuracak, batıracak süpersonik füzeler daha büyük bir silahtır!
ABD deniz gücü giderek azalıyor ve etkisizleşiyor.
ABD-İsrail İran Savaşı
ABD, İran savaşını; İsrail’in dayattığı yanlış, provokatif varsayımı esas alarak başlattı. Yani İran yönetim kadrosu öldürülünce; halk ayaklanacak, rejim değişecek ve İran da ABD’ye yakın kişiler yönetime gelecekti. Savaş içinde bunun tam tersi oldu. İran halkı ABD-İsrail’e karşı birleşti. Milli birlik güçlendi, iç cephe tahkim oldu.
ABD‘nin bu savaşta tanımlanmış geçerli, haklı ve tutarlı siyasi amacı; ve bu amacı başaracak üstün bir stratejisi yoktu!
İran savaşının gösterdiği gerçekler:
En büyük sorun ABD deniz gücü, deniz ticaret yollarındaki dar boğazları (Hürmüz, Babülmendep-Kızıldeniz) kontrol edemiyor. Kırk gün süren savaştan sonra Hürmüz Boğazı’nın kontrolünün İran’da olması ABD’nin mağlubiyetidir.
ABD artık eskisi gibi güçlü üretim kapasitesine sahip değil. ABD donanması Çin’in lehine küçülüyor. ABD için deniz ticaret yolları artık riskli olup güvenli değildir, kontrol edemiyor. Deniz ticaret yollarına alternatif Orta Koridor (kara hattı)’un yani İpekyolu türevlerinin önemi giderek artıyor. Bu orta koridor için Türkiye’nin jeostratejik pozisyonu, coğrafi konumu her yönden her yöne eşsiz ve emsalsizdir. Yakın vadede Türkiye için bu durum stratejik bir fırsat ve avantajdır. Mutlaka değerlendirilmelidir.
Sonuç:
ABD; küresel liderliğini(süper güç), tek kutuplu dünya jandarmalığını kaybediyor. ABD çözülür, küçülürken tüm dünyayı karşısına alıyor. ABD-İsrail sürdürülemez olan için debeleniyor. Liderlikleri nefret objesine dönüşüyor. Bu gelişmeler çok kutuplu yeni dünya düzenine zemin hazırlıyor. Bu artık durdurulamaz bir süreç olarak beliriyor.
(Not: Amiral A.T.Mahan’ın jeopolitik doktrini ve Nejat Eslen’in yazısından yararlanıldı.)
15.04.2026/Aydın BOLAT