Modernite, Batı uygarlığının kendi aklına kurduğu tapınakta başlayan bir felâkettir. Kant’ın “Saf Aklın Eleştirisi”yle açtığı epistemolojik iyimserlik kapısı, aklı her şeyin ölçüsü kılınca, gerçekliği yalnızca fenomenal düzleme hapsetti.
Bu hapsetme, Hegel’in diyalektiğinde Mutlak Tin’in kendini gerçekleştirmesi vaadiyle taçlandı; tarihin sonunu Avrupa’nın aklına bağladı Hegel.
Marx ise bu aklı maddeye indirdi, sınıf mücadelesini tarihin motoru ilan ederek insanı üretim ilişkilerinin gölgesine çevirdi.
Sonuç, Nietzsche’nin dehşetle teşhis ettiği ontolojik nihilizm oldu: “Tanrı öldü”nün ardından değerlerin yerle bir olması, anlamın buharlaşması, değerin değersizleşmesi, hayatın ruhsuzlaşması ve çölleşmesi.
Batı uygarlığı, aklın aşırılıklarının kurbanı olarak, kalbini ve ruhunu yitirdi. Bugün yaşadığı kriz, teknik üstünlüğün ardındaki derin varoluş boşluğudur.
TARİH FELSEFECİLERİ, “KIYAMETİ” HABER VERMİŞLERDİ
Tarih felsefesi geleneği bu krizi farklı açılardan okur.
İbn Haldun, asabiye kavramıyla medeniyetlerin doğuşunu ve çöküşünü döngüsel olarak açıklar: Dayanışma, fetih, lüks ve çözülme.
Vico, “corsi e ricorsi” (tekrarlar) fikrini yani tanrısal, kahramanlık ve insan çağlarının tekrarını öne sürer.
Spengler, kültürleri organizmalar gibi görür; Faustçu Batı ruhunun “Batı’nın Çöküşü”nü kaçınılmaz kaldığını söyler.
Toynbee ise meydan okuma-cevap üretme diyalektiğinde, medeniyetlerin derûnî yaratıcılıklarının tükenmesiyle çöktüğünü gösterir.
Bu Batılı tarih felsefecilerinin hepsi, Batı’nın kendi içinden doğan bir tükenişe işaret eder.
Ne var ki, bu okumalar, ya döngüsel kaderciliğe, ya organizmik determinizme, ya da seküler ilerlemeciliğe hapsolur.
Kant-Hegel-Marx hattı ise tarihi, aklın veya maddenin tek yönlü yürüyüşü olarak kurar; kalbi ve vahyi dışlar.
İşte ne olursa bundan sonra olur; kıyamet ondan sonra kopar, dünya geri dönüşü adeta imkânsız bir cehennemin eşiğine yuvarlanır geldiğimiz noktada.