Arefe günüydü. İkindi namazının ardından kabirlerin yolunu tuttuk.
Oysa ben, kabir ziyaretini bir güne, bir vakte sığdıranlardan değilim. Çünkü orada yatanlar, gözümü dünyaya açtığımda gördüğüm ilk yüzler: Annem, babam, dedem, ninem… Ve ömrümün yarm asra yakının omuz omuza geçirdiğim eşim, hayat arkadaşım.
Son yıllarda ölümü konuşmaktan korkan bir topluma dönüştük.
“Her canlı ölümü tadacaktır,” hakikatine bile tahammül edemeyen bir hassasiyet…
Oysa gerçek değişmiyor: Ölümden başkası yalan.
Daha açık söyleyelim: Ölüm, tek hakikattir.
Ölümden kaçan bir insanın hakikati konuşma iddiası da yoktur.
“Ölümü, kabri, dirilişi ilim erbabına bırakalım” diyerek kenara çekilmek bir tevazu değil; konforlu bir kaçıştır. Çünkü ölüm, ertelenebilecek bir tartışma değil, hayat ile yüzleşmedir.
Bugün yaşanan, basit bir dünyevîleşme olarak açıklanamaz; bu bir hakikat aşınmasıdır.
Ölümü hayattan silen zihin, hesabı da silmek ister. Çünkü her ölüm hatırlayışı, insana bir gün hesap vereceğini fısıldar.
Bu fısıltıyı susturmanın yolu, mezarlıklara mesafeli durmaktan geçer.
Modern insan, ölümü hayatından çıkarabileceğine inanır.
Bu yüzden mezarlıkları şehir dışına iter, kabir ziyaretini unutulmuş bir geleneğe çevirir, ölümü yokluk sayar.
Sonra da kendini özgür zanneder.
Oysa hakikat tersidir:
Ölümü unutan insan, arzularının kölesi olur. Daha çok ister, daha çok tüketir, daha çok bağlanır.
Ve sonunda sadece sahip olduklarının değil, sahip olma hırsının esiri hâline gelir.
İmam-ı Azam’ın kabir azabının inkârına karşı gösterdiği sert tavır boşuna değildir.
Bu, teolojik bir ayrıntı değil; insanın kendini kandırma biçimine karşı bir itirazdır.
Kabir azabını inkâr eden zihin, aslında ölümü etkisizleştirmek, ahireti belirsizleştirmek ve sorumluluğu buharlaştırmak ister.
Kabirde hayatın olmadığını düşünen biri için ölüm, toprağa gömülen bir bedenin hikâyesinden ibarettir.
Biter. Kapanır. Unutulur.
Yıllar evvel, en mutlu gününde atla çekilen ya da yaya yapılan gelin alma alayının mezarlık etrafında tur atmasının anlamı budur: Dünya evine gireceksin, ama ölüm gerçeği var; bunu aklından asla çıkarma!
Bizim kabristan ikiye ayrılır: Bir yanı baba tarafı, bir yanı anne tarafı.
Önce birine varırsın, sonra ötekine…
Ama aslında her adımda aynı hakikate yürür insan; toprağın değiştiği yerde kader değişmez.
Rahmetli Hafız Nuri Hoca’nın sesi hâlâ kulaklarımda:
Arefe günü kalabalığın ortasında Arapça selamla başlar, sonra Allah Resulü’nün yaptığı duayı berrak Türkçesiyle dile getirirdi:
“Ey kabir ehli! Selâm size, ey bu diyârın mü’minleri! İnşâallah yakında biz de aranıza katılacağız. Allah’ın bizi de sizi de bağışlamasını dilerim.”
Sonra kalabalığa döner, yavaşça eklerdi:
“Bir gün biz de burada, sizlerle birlikte olacağız.”
Çocuk aklım için bu sözler bir duadan ibaretti.
Ölüm, başkalarının başına gelen bir hikâyeydi o zamanlar.
Yıllar geçti. Irmak çekildi.
Şimdi kabirler benim için bir ziyaretgâh değil yalnız; hakikatin yüzüme tutulduğu aynalardır.
Her taş bir isim değil, her isim eksilmiş bir ömrün sessiz şahididir.
Ve ben o sessizliğin ortasında kendi gürültümü işitiyorum.
Anladım ki ziyaret, başkalarına değil, kendine varmakmış.
Her gidiş içimde kurulan bir mahkeme; her dua, nefsime yönelmiş bir sorgudur.
Hesaplaşma dediğim, geçmişle değil yalnız, ihmal edilmiş hakikatle.
Bâki olanın karşısında geçici olana sarılmak, avuçta su tutmaya benziyor.
Ne kadar sıkarsan, o kadar kayıp.
Dünya, peşinden koşulana değil; ardında bırakılana dönüşüyor.
Artık kabir ziyaretleri benim için bir yas değil.
Bir hatırlayış… bir silkiniş… bir dönüş.
Öze doğru. Asla doğru. Hakikatin kendisine doğru…
Ve tuhaftır; o suskun taşların arasında hayat da kendini hatırlatır.
Uzun zamandır görmediğin bir dostla karşılaşmak, bir akrabayla göz göze gelmek.
Hâlleşmek, helalleşmek…
Ölümün gölgesinde hayatın en sahici hâli bu olsa gerektir.
Kabirleri ziyaret ettiğimi sanırdım.
Meğer her seferinde kendimi ve kendi geleceğimi yoklayıp sorguluyormuşum.
27 Mart 2026