Deprem bölgesindeki fay hatlarının kırılma senaryoları vardır ve jeofizikçiler genelde bunun etkilerini hesaplayabiliyorlar. Düz bir fay hattı için bu hesap kolaydır, lakin Marmara’nın altındaki gibi parçalı fay hatlarının kırıldığında neleri etkileyeceğini hesaplamak zorudur.
Ortadoğu da çok parçalı kırılgan fay hatlarından oluşur ve ilk kırılmada nelerin etkileneceğini sosyal bilimciler hesaplayamaz, sadece tahminde bulunabilir. Hatta artık tahmin de edemiyorlar.
Yahya Sinvar isimli ailesi zorla topraklarından sürülmüş, Han Yunus’taki mülteci kampında büyümüş bir adamın 7 Ekim 2023 tarihinde yaptığı eylemin, Ortadoğu’daki parçalı fay hatlarını tetikleyeceğini ve büyük depremlere neden olacağını hiçbir sosyal bilimci tahmin edemezdi.
Hatta tarihi geri sarsak, bu gerçekleşen olayları Ortadoğu üzerine çalışan enstitülerin havalı profesörlerinden birine şunu sorsak: “Yahya Sinvar İsrail’e tarihin en büyük darbesini vuracak, bu darbe Suriye’de Esed’i devirecek, İran’da dini lider Hamaney’in, Lübnan’da Hizbullah lideri Nasrallah’ın ölümüne neden olacak, ne dersiniz?”
Sanırım size “deli” bile diyebilir bu Ortadoğu uzmanı!
Başıma böyle bir şey 27 Ekim 2024 tarihinde geldi. İdlip’te başlayan ve Halep çevresindeki birkaç yerleşim yerini almayı hedefleyen HTŞ operasyonu sırasında, “Halep’i alabilirler mi?” diye sorduğumda, bölgedeki güvenlik uzmanları bana gülmüş, “Yok daha neler!” diye cevap vermişti.
Motosiklet arkasında sarıklı fotoğrafıyla meşhur olan “terör örgütü HTŞ” komutanı “Colani’nin” bir gün Beyaz Saray’da başkan tarafından ağırlanabileceğini soru olarak bile akıllara getiren yoktu o zaman.
Yahya Sinvar’ın başlattığı jeopolitik kırılmanın sonuçları bu nedenle kimse tarafından tahmin edilemedi ve halen de bu faylar öngörülmez bir şekilde kırılmaya devam ediyor.
Jeopolitik kırılmalar neden tahmin edilemedi?
Ortadoğu’daki bu seri depremler tahmin edilse bile depremin yarattığı yıkımın hiç kimsenin öngöremeyeceği boyutta olmasının nedeni ne olabilir? Bunu tek nedenle açıklamak mümkün değil tabii.
Faydaki Gerilimi ve Çürümeyi Anlamamak
Bir kere fay hatlarındaki gerilimin ne derece arttığı tespit edilemedi. Örneğin Suriye’de devrilmeden sadece on gün önce Esad, Türkiye’nin “barışalım” tekliflerini ukala bir yüz ifadesiyle reddedecek kadar dip dalgadan habersizdi. “Colani’nin” askerleri Şam’a yürürken, Esad ve onun hamisi devletler, dipten başlayan çöküntü depremini ancak Esad’ı kaçıran uçak Ruslara ait Hmeymim Havalanı’ndan kalktığında anladılar. Meğer rejim dipten çürümüş ve çökme akıl almaz bir hızla gerçekleşmişti.
Şam’ın düşmesine birkaç gün kala Türkiye’deki ana muhalefet liderinin Esad’la görüşme teklifini ciddiye alıp üzerine yorum yapmıyorum artık.
Aynı şekilde İsrail’in Hizbullah ve İran içine akıl almaz boyutta sızdığı gerçeğini ve bu yapıların aslında içeriden çürüdüğünü de kimse anlayamadı, kendileri de dahil buna.