Başlıktaki soruya, “değildir” deyip yazıyı bu tek kelimeyle bitirmek de mümkün ama ne yazık ki meselenin özü yazacağımız her türlü yazıdan daha uzundur.

Aydınlanma tarihimizin başlangıcından beri “entelektüel-aydın” ayrımı üzerine arabalar dolusu laf edildi, ansiklopediler dolusu yazı yazıldı, konferanslar tertiplendi; hâlâ bir sonuca varmamış olacağız ki bugünlerde de aynı mevzuda birbirimizin kafasını ütüleyip duruyoruz. Sanırım bizden başka bu meseleyi bu kadar keskin çizgileriyle tartışan başka bir toplum yoktur (zamanındaki Ruslar hariç). Bunun sebebi, belki de “aydın” kelimesini başka dilden almadan, kendi literatürümüze bizim kazandırmış olmamızdır ama bizden başka bundan kimsenin haberi yok.

*

“Entelektüel”in Osmanlıca karşılığı “münevver”dir. “Münevver”in bugünkü Türkçedeki tam karşılığı ise “aydınlanmış kişi”dir. Osmanlı’nın köylü toplumunda okullu olmak bir nevi “münevverleşmek” anlamına geliyordu; bu yüzden Osmanlı, tahsil görmüşlere “münevver” dedi. Cumhuriyet’le birlikte bu durum değişmedi, kelime sadece öz Türkçeleşti ve Cumhuriyet, “münevver” yerine “aydın” kelimesini kullandı. O yüzden “aydın” demek, “entelektüel” demek değildir.

Entelektüel, “büyük bir meşakkatle oluşturduğu şahsi fikir dünyasını her türlü iktidara karşı (sadece “Akepe”ye değil), serdeden kişi” anlamına gelirken; aydın, “modern devlet tedrisatından geçerek okumamışlardan ayrılan kişi” demektir. Anlayacağınız, aralarındaki benzerlik çok azdır.

Buna rağmen bizde “devlet eğitiminden geçerek aydınlanmış her kişi” kendini “entelektüel” sayıyor veya birileri onları öyle sanıyor. En son; DEM Parti’nin İmralı heyeti üyesi Faik Özgür Erol, şu anda sürmekte olan “barış sürecine”, “entelektüel desteğin” azlığından yakınarak PKK silah bırakmasın diye bin dereden su getirmeye azimli bir takım kerameti kendinden menkul “aydına” “entelektüel” payesini vermiş oldu. (Seküler Kürtlerin, özellikle kendileri gibi solcu Türk aydınlarını bu kadar önemsemeleri hem patolojik bir mesele hem de panel konusu olacak kadar mühimdir.)

*

Türkiye’de entelektüel hemen hemen yok denecek kadar az ama mebzul miktarda “aydın” var. Bana göre, Erol barış sürecine “aydın desteğinin” cılızlığından bahsetseydi ona hak vermek mümkündü; fakat entelektüeli, entelektüelin olmadığı bir yerde aramak beyhude bir iştir.